جشن تیرگان

تیر روز از تیر ماه برابر سیزدهم تیر ، جشن بزرگ تیرگان است .

در ایران باستان هر روز از ماه نام ویژه ای داشته است و روز سیزدهم هر ماه که برخلاف تصورات امروزی روز فرخنده ای است ، تیر روز نام داشته است.

تیرگان جشنی بسیار فرخنده است که داستان دلکشی دارد و راهنمای سودمندی از دانش آسمان ها  می باشد .

جدا از اینها این روز روزیست که آرش کمانگیر ایران را رها ساخت و نامش را در تاریخ شکوهمند این سرزمین به جای گذاشت .

از لحاظ علمی و آنچه در اوستا گفته شده است این روز، روز گرامی داشت تیر ( تشتر) نگهبان همه ستارگان است .

تشتر یا تیر همیشه در افق دیده نمی شود . تابستان و بخصوص امرداد و شهریور ماه اوقات جلوه ی تشتر است . در تیر ماه یعنی ماهی که به نام تشتر می باشد این ستاره طلوع می کند .

در بحبوحه تابستان که دل خاک از تشنگی له له می زند ، گیاهان سوخته و درختان پژمرده ، ستور و مردم چشم به بخشایش ایزدی و باران رحمت می دوزند ، تشتر مانند پیک خدایی سر از گریبان افق به در می کند و مژده رحمت می رساند .

آیین برگزاری تیرگان

فریدون جنیدی که اکنون پیرمردی دنیا دیده است در کتاب زروان درباره آیین برگزاری جشن تیرگان این چنین می گوید :

از مراسم دیگر جشن تیرگان در یزد و کرمان این است که یک روز پیش از جشن یعنی ماه روز دختر نا بالغی کوزه ای پر آب می کند و دور مجلس می چرخاند و هر کس چیزی در آن می اندازد. بعد این کوزه را به خانه ای می برند که درخت «مورد» داشته باشد ، پارچه سبزی روی کوزه می اندازند و آیینه ای روبروی آن زیر درخت مورد قرار می دهند ، آنگاه در تیرگان هرکسی نیتی می کند و بیت شعری می خواند چیزی از کوزه ، بیرون می آورد و آنرا با نیت و شعری که خوانده شده تطبیق می دهد ، و از آنجا که شعر ها همه نوید بخش است این فال ها هم اکثرا نیک است یکی از این شعر ها را که از پیر زنی به دین شنیدم ، این بود :

رخ زیبا ، قد رعنا ، چش شهلا داری

آنچه خوبان همه دارند ، تو تنها داری 

تیرگان و آرش

اما در افسانه ها هم داستانی دلکش نقل شده است که خواندن آن بسیار نیکوست .

در اول تیر ماه افراسیاب تورانی بر ایران غلبه کرد و سپاهیان ایران را در طبرستان محاصره نمود اما در روز سیزدهم ایران و توران صلح نامه ای نوشتند که بسیار به نفع ایران تمام شد . بدین وسیله جشن تیرگان دارای فضیلت دیگری نیز گردید .

اما این کلیت داستان بود .

وقتی تورانیان موفق شدند ایران را شکست بدهند و ایرانیان پست شده بودند ،  دیوان تورانی کار غیر جوانمردانه ای کردند:

آنان گفتند تیر اندازی بیاروید تا تیری اندازد ، هر جا آن تیر افتاد مرز بین ایران و توران باشد . مگر یک تیر چند فرسنگ می رود ؟؟!! به راستی که کارشان نه مناسب حال درویشان بود .

اما کمانگیر قدیمی ایران که اکنون پیر شده بود ولی پیرمردی که بار دیگر برای وطنش جوان شد ، به مانند یک مرد تمام جانش را در تیرش گذاشت .

او بر فراز الوند کوه رفت و به عشق میهنش تیری را روانه کرد که می گویند هزار فرسنگ فاصله داشت .

و پس از آن پیکر مقدسش نا پدید شد .

 روایت های دیگر درباره آرش :

برخی می گویند کمانی که آرش انتخاب کرد ویژگی خاصی داشته است . هر کس با آن کمان تیری می انداخت متلاشی می شد . آرش با اینکه این موضوع را می دانست باز هم این کمان را انتخاب کرد و جانش را برای میهنش فدا کرد .

عده ای از دانشمندان و مستشرقین معتقد هستند که آرش در نتیجه اختراع آلت مخصوص موفق به پرتاب کردن تیر شد .